ماهیت و مالکیت حقابه از منظر حقوق افغانستان، فقه امامیه و فقه حنفی

یکی از مباحث مهم فقهی و حقوقی روز، مسأله حقابه است، حقابه عبارت از سهمیه‌ای از آب برای آبیاری زمین و رفع نیازمندی‌های ضروری زندگی است، در بحث حقابه بحث ماهیت و مالکیت حقابه از اهمیت بیشتری برخوردار می‌باشند؛ زیرا مسیر مباحث بعدی حقابه مرهون مشخص شدن ماهیت و مالکیت حقابه می‌باشند. با توجه به اهمیت این بحث، موضوع تحقیق حاضر ماهیت و مالکیت حقابه از منظر حقوق افغانستان، فقه امامیه و فقه حنفی قرار داده شد. در این تحقیق تلاش شده است تا به دو پرسش مهم یکی اینکه ماهیت حقابه از منظر حقوق افغانستان، فقه امامیه و فقه حنفی چیست؟ و دیگر این‌که مالکیت حقابه از منظر حقوق افغانستان، فقه امامیه و فقه حنفی چگونه است؟ پاسخ ارایه شود. مطالب این تحقیق به روش کتابخانه‌ای گردآوری و با روش تحلیلی و توصیفی سامان یافته است. یافته-های این مقاله نشان می‌دهند که فقهای امامیه و احناف برای روشن شدن ماهیت حقابه به سراغ ماهیت آب رفته‌اند و گویا معتقدند ماهیت حقابه همان ماهیت آب است. وانگهی ماهیت آب را برخی از فقهای امامیه انفال، برخی هم مباحات عامه و مشهور‌شان مشترکات عامه دانسته‌اند. ماهیت آب را برخی از فقهای احناف مباحات عامه و اما مشهور آنان مشترکات عامه دانسته‌اند و حقوق افغانستان نیز مشترکات عامه دانسته است. اما آنچه از حقوق جدید به دست می‌آید ماهیت حقابه غیر از ماهیت آب است که آن را حقوق افغانستان و برخی از فقهای معاصر حنفی، حق ارتفاق معرفی نموده‌اند. فقهای امامیه و احناف قائلند که همه مردم حق استفاده از آبهای عمومی مانند اقیانوس‌ها، دریاها و امثال آن‌ها را دارند و این حقابه نه از باب مالکیت است و نه اولویت، اما در نهرها، چشمه‌ها و کاریزها یکعده معدودی حقابه دارند و آن از باب اولویت در استفاده می‌باشد. و حیازت آب در ظرف و امثال آن با عث مالکیت آن می‌شود. حقوق افغانستان آب را ملکیت عامه معرفی نموده و حقابه‌ را مالکیت ناقص می‌داند.
واژه های کلیدی: حقابه، مشترکات عامه، فقه امامیه، فقه حنفی، حق ارتفاع، مالکیت حقابه، مباحات