لقاح مصنوعی با تکیه بر اهدای تخمک در فقه و حقوق ایران

تلاش‌های گسترده مهندسان پزشکی و جنین شناسان برای درمان ناباروری راه‌های جدیدی را برای حل این مشکل به ارمغان آورده است. یکی ازاین‌روش‌ها انجام لقاح، با اهدای تخمک است. در این فرآیند به دلیل ناباروری زوجین، اسپرم و تخمک زوج دیگر گرفته می‌شود و از طریق لقاحی که بین آن‌ها در محیط آزمایشگاه انجام می‌شود، تخمک‌ها بارور می‌شوند. سپس با کنترل و نظارت متخصصین، تخمک‌های بارور شده (زیگوت) در حدود 72 ساعت شروع به تکثیر می‌کنند و درنهایت، زمانی که تخمک‌های بارور شده به 6 تا 8 سلول تبدیل شدند (با توجه به اینکه در این نوع ناباروری، رحم زن قادر به بارداری است)، جنین حاصل در مرحله 8 سلولی یا بعد از آن، برای رشد طبیعی خود، به رحم منتقل می‌شود. این روش از دیدگاه فقه اسلامی یکی از موضوعات جدید و سؤال برانگیز به شمار می‌رود که طرح آن، واکنش فقها را در پی داشته است. در این زمینه سوالاتی از این قبیل مطرح می‌شود که آیا اهدای تخمک مشروع است یا خیر؟ و شرایط این حکم در فرض جواز چیست؟ اگر جایز است، آیا این کار دخالت در خلقت خداوند نیست؟نظرات فقهی برخی فقها اهدای تخمک را تحت شرایط خاصی جایز میدانند،مانند آیت الله خامنه ای ، مکارم شیرازی و آیت الله نوری همدانی در حالی که دیگران آن را غیر مجاز میدانند. نظرات فقهی معمولا به مباحثی چون حفظ نسل، نفقه و حریم خانوداگی مرتبط است و شرایط این حکم در فرض جواز، رضایت طرفین اهدای تخمک باید با رضایت کامل زن اهدا و دریافت کننده انجام شود. عدم اختلاط نسل، باید اطمینان حاصل شود که احتمای تخمک منجر به اختلاط نسل ها نشود. به عبارتی، فرزندان باید از نظر نسب مشخص باشند. عدم ضرر، اهدای تخمک نباید به سلامتی اهدا کننده ها آسیب برساند. برخی معتقدند که اهدای تخمک میتواند به عنوان دخالت در خلقت خداوند محسوب شود،مانند آیت الله سیستانی و آیت الله بهجت، زیرا این عمل در فرآیند تولید مثل مداخله میکند در مقابل، برخی دیگر بر این باورند که این کار در راستای کمک به نیازمندان و تسهیل فرآیند بچه دار شدن است و نباید به عنوان دخالت در خلقت تلقی شود. پژوهش حاضر با هدف اثبات لقاح مصنوعی با تکیه ‌براهدای تخمک در فقه و حقوق ایران و مستندات فقهی و پاسخ به شبهات مرتبط در این زمینه انجام شده است. نتیجه گیری: در نهایت، مشروعیت و شرایط اهدای تخمک بستگی به تحلیلات فقهی و دیدگاه های مذهبی دارد و هرکس باید به نظر مرجع تقلید خود رجوع کند.
واژه های کلیدی: اهدای گامت، لقاح مصنوعی، اهدای تخمک، لقاح خارج رحمی، ناباروری.اه