بررسی مبانی نظام حزبی در فقه سیاسی شیعه

حزب به مفهوم نوین دستاورد تجربه سیاسی جوامع غربی و از ملزومات مدرنیته است و احزاب سیاسی در جوامع حاضر حلقه رابط مردم و حاکمیت سیاسی هستند . درکشور ما این پدیده با انقلاب مشروطه وارد زندگی سیاسی مردم شد و از همان ابتدا این سوال مطرح بود که آیا می توان نسبتی میان این پدیده و مبانی دینی یافت ؟ به عبارتی با توجه به اینکه درکشور ما فقه شیعه حاکم است دیدگاه فقه شیعه نسبت به این پدیده چیست ؟ در پاسخ به این سوال دو دیدگاه وجود دارد : یک دیدگاه ، تدوین مبنای فقهی برای حزب سیاسی را غیرممکن می داند و مخالف وجود احزاب سیاسی در جامعه اسلامی است . دیدگاه دیگر تدوین مبانی فقهی تحزّب را ممکن دانسته که از لحاظ چگونگی استنباط خود به چهار دسته تقسیم می شود : بعضی با استناد به وجود واژه‏هایی همچون « حزب » ، « فئه » و « فرقه » در قرآن و احادیث در صدد تبیین و استنباط مبانی فقهی آزادی احزاب بر آمده ، بعضی با تبیین مقتضیات نظری و بسترهای پیدایش احزاب در فرهنگ دینی ، وجود مبنای فقهی برای حزب را نتیجه گرفته اند . بعضی با توجه به کارکردهای مثبت احزاب سیاسی ، ضرورت حزب را در جامعه اسلامی بیان می کنند و بعضی مبانی فقهی حزب را در مفاهیم کلی مانند اصاله الاباحه ، اصل عدم تکلیف ، امر به معروف و نهی از منکر و … جستجو می کنند زیرا از هر راهی که بتوان این مفاهیم را محقق کرد و منع شرعی نداشته باشد ، مطلوب خواهد بود . این دیدگاه براساس این استدلال ها، وجود احزاب سیاسی را درجامعه دینی ممکن و حتی ضروری دانسته است . در نتیجه در خصوص وجود احزاب سیاسی در جامعه اسلامی باید بگوییم که حزب پدیده ای نوین است.
واژه های کلیدی: حزب سیاسی، فقه شیعه، دموکراسی، آزادی.