بررسی تطبیقی قاعده معاشرت به معروف در فقه اسلام و حقوق موضوعه ایران

یکی از اصول حاکم برگرفته از قرآن کریم در روابط زوجین، «معاشرت به معروف» است که ظاهرا مانند سایر عمومات ادله و قواعد مذکور در قرآن علاوه بر ارشاد به رعایت اخلاق در امور مشترک زندگی و تدبیر منزل، مشتمل بر احکام فقهی و حقوقی نیز می باشد. از آنجا که استیفای طلاق در شرع و قانون در اختیار مردان است، زوج می تواند زوجه را به دلیل سوء معاشرت های وی طلاق دهد اما چنانچه رفتار مرد در زندگی بر مبنای معاشرت به معروف نباشد و به وظایف زوجیت عمل نکند قانونگذار فقط به ماده 1130 قانون مدنی که مبتنی بر عسروحرج است اکتفا نموده است. طلاق به استناد عسروحرج با اشکالاتی روبرو است چرا که ممکن است میزان مشقت و سختی که زوجه در زندگی مشترک تحمل می کند به اندازه عسروحرج نرسد تا بتوان به استناد عسروحرج حکم به طلاق داد؛ اما بر اساس قاعده «لزوم امساک به معروف او تسریح به احسان» بر شوهر لازم است که در برابر همسرش یکی از دو راه را اختیار کند؛ یا تمام وظایف را به خوبی و شایستگی انجام دهد و یا زن را طلاق داده و به نیکی رها سازد. حال در مواردی که معاشرت به معروف در صورت امساک رعایت نشود و مشقت زوجه به حد عسروحرج نرسد آیا قاضی می تواند زوج را به طلاق اجبار نماید و در صورتی که اجبار میسر نباشد زن را طلاق دهد؟ در این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی انجام می گیرد درصدد اثبات آن هستیم که چنانچه زوج یا زوجه معاشرت به معروف را نسبت به طرف مشترک زندگی رعایت نکند می تواند دلیل مشروع و مقبول قانونی بر اقدام به طلاق از سوی هر کدام قرار گیرد و این مدعا را با آیات و روایات اثبات خواهیم نمود.
واژه های کلیدی: معاشرت به معروف، حقوق زوجین، عسروحرج، طلاق.