کاربرد قواعد فقهی در تبیین ضوابط دیپلماسی پنهان (فایل منبع موجود نیست)

دیپلماسی پنهان پیوسته روشی عملیاتی و از ملزومات ساختاری نظام دولتی است و رسالت تمام حکومت‌ها این است که با به‌کارگیری از همه ابزارهای موجود مشتمل بر پنهان و آشکار، جایگاه خود را بهبود بخشند و امنیت خود را تأمین نمایند و به هدف‌های دیپلماتیک خود نائل شوند. روش‌های در حال شکل‌گیری از کاربست‌های پنهانی عصر حاضر، چنانکه به دقت فهم و به درستی استفاده شود، قابلیت آن را دارد به عنوان قسمتی از ساختار حکومتی ذومراتب و چندلایه، خدمت مهمی در حل چالش‌های بین‌المللی انجام دهد و در حالی که سازمان‌های موجود بین‌المللی در خصوصِ واکنش به مسأله‌ای در حال ظهور به بن‌بست رسیده باشند، نخستین و سریع‌ترین واکنش تأثیرگذار را در مواجهه با بحران نشان دهند تا از روند شدیدتر آن جلوگیری نمایند. دیپلماسی پنهان در دولت اسلامی همچنان توانمندی خود را نشان می‌دهد و این امر به‌ویژه در زمانی که به صورت علنی نمی‌توان بین کشورهای متخاصم به نتیجه‌ای دیپلماتیک دست یافت، اتفاق می‌افتد. پژوهشِ حاضر در پی نظریه‌پردازی اسلامی و گسترش فهم جاری از دیپلماسی پنهان در جهان‌بینی اندیشه ناب اسلامی برآمده است. علاوه بر آن به دنبال بررسی انگیزه‌هایی بوده است که که مشوّق دیپلمات‌ها در کاربرد دیپلماسی پنهان است، اهدافی که آنان امیدوارند از این طریق به آن دست‌یابند، راهبردهایی که آنان ترجیح می‌دهند به‌کارگیرند و تا چه میزانی اسلوب و مبانی اعتقادی اسلام شرایط و اقدامات آن‌ها و توسل به این روش‌ها را مشروع و موجّه می‌شمارد؛ به تغییراتی محدود اما مبنایی و ساختارمند در مؤلفه‌ها نائل شده است. ازآنجاکه ساختار مفهومی و ماهیتی روش دیپلماسی پنهان در مکاتب فکری لیبرال دموکراتیک تشکیل شده است، همواره با نگاه ‌نه‌چندان مثبت در جوامع اسلامی مواجه می‌گردید و از موضعی محدود، دوگانه و در قالب «یا این یا آن» مطرود واقع شد. بعد از تشکیل نظام مقدّس جمهوری اسلامی و قدرت‌یافتن الگوی تعقّل‌گرای ناب اسلامی، موجب شد که تصوّرِ دیپلماسی پنهان به‌عنوان روشی ضروری در سیاست خارجی دولت اسلامی مانند گذشته دشوار نباشد. با این حال، به‌رغمِ استفاده از این روش در مقتضیات سیاست‌ورزی و درگیری دائمی با این پدیده در شرایط مختلف سیاسی و بین‌المللی؛ خلأ مفهومی بارزی در ادبیات پژوهشی سیاست خارجی دولت اسلامی و مطالعات مربوط به فقه امنیت و فقه سیاست در این زمینه به چشم می‌خورد. هدف اصلی نوشتار انجام مطالعات موردی یا نشان‌دادن شکاف‌های تحقیقاتی موجود در مفهوم‌پردازی دیپلماسی پنهان در ادبیات سیاست خارجی ایران نبوده است؛ بلکه هدف برداشتن گامی در مطالعات فقهیِ این زمینه با موضوع «کاربرد قواعد فقهی در تبیین ضوابط دیپلماسی پنهان» است. ازاین‌رو، مؤلفه‌های این مفهوم در ذیل قواعد فقهی مربوط به خود در پنج محور جداگانه مورد بررسی قرار می‌دهد و ضوابط دیپلماسی پنهان از فرآیند پالایش قواعد فقهی منتج می‌گردد. در ادامه کاربرد آن ضوابط در کاربست‌های محرمانه دولت اسلامی مورد بحث گذاشته و تشریح می‌شود. همچنین سعی بر آن است اغلب نقاط تمایز و مؤلفه‌های موجود در دیپلماسی پنهان را از نظریات ضد و نقیض گرد هم آورده و در چارچوب تحلیلی منسجمی قرار داده شود. به همین ترتیب این پژوهش از حیث اهداف نظری و دامنه‌ی تطبیقی آن منحصربه‌فرد است. یافته‌های این پژوهش که در مقام بیان الگوی کاربست‌های محرمانه صحیح و پاک در دیپلماسی و رعایت اصول جهان‌شمول اسلامی در سیاست خارجی دولت اسلامی است، می‌تواند کور سویی در جهت حفظ ارزش‌ها در روابط بین‌الملل باشد.
واژه های کلدی: دیپلماسی پنهان، قواعد فقهی، فقه سیاسی، دولت اسلامی، فقه امنیت.