مطالعه فقهی – حقوقی منع تجسس و بازتاب آن در قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲

منع تجسس یکی از قواعد مسلم فقهی است که قرآن کریم در آیه 12 سوره حجرات به این امر مهم اشاره‌کرده است و همچنین روایات زیادی از معصومین (ع) که دال بر ممنوعیت تجسس در حریم خصوصی دیگران است، واردشده است. به‌طورکلی می‌توان گفت تجسس در اسلام با توجه به عموماتی از آیات و روایات و حکم عقل و سیره به‌طور مطلق حرام و ممنوع می‌باشد و بامطالعه متون فقهی و تفسیری می‌توان مبانی چون اصل ستر و بزه پوشی، قاعده درء، اصل عدم ولایت و… را بر ممنوعیت تجسس استخراج و استنتاج کرد. البته ادله‌ای نیز وجود دارد که نشان می‌دهد در برخی از موارد تجسس جایز است. خوشبختانه موارد جواز تجسس به‌صورت محدود و با رعایت تشریفات و مقررات خاصی در قوانین ایران علی‌الخصوص قانون آیین دادرسی کیفری آورده شده است. مصلحت جامعه و تضمین حقوق بزه دیده از جمله مبانی استثناءهای وارد بر منع تجسس در جهت کشف اسباب، آلات و ادله وقوع جرم و دستگیری متهمان در نظام حقوق کیفری ایران است. البته در مواردی که ضابطان دادگستری و مقام‌های قضایی بدون وجود ظن کافی مبادرت به نقض حریم خصوصی افراد می‌نمایند، با ضمانت اجرای کیفری، انتظامی و مدنی روبرو خواهند شد. اما قانون در خصوص اعتبار ادله اکتسابی ناشی از نقض حریم خصوصی که بدون رعایت مقررات و تشریفات قانون آیین دادرسی کیفری صورت می‌گیرد ساکت است و متاسفانه همین سکوت و نقص قانون موجب شده است رویه قضایی ایران این گونه ادله را از باب قرائن و امارات قضایی مورد پذیرش قرار داهد و به آن ترتیب اثر بدهد باید متذکر شد که روش تحقیق بکار رفته شده در پژوهش حاضر، توصیفی- تحلیلی است.
واژه های کلیدی: تجسس، حریم خصوصی، دادرسی کیفری، فقه، قانون آیین دادرسی کیفری، قرآن، سوره حجرات،روایات اسلامی، امام معصوم