مشروعیت نکاح صغیر و شرائط آن از دیدگاه فقه اهل بیت (علیهم السلام) و فقه حنفیه

یکی از مباحث مهم نکاح، بحث نکاح صغیر است. این موضوع مهم فقهی، دارای ابعاد و احکام متعددی است که محل بحث و نزاع در بین فقهای مذاهب اسلامی بوده و هست. یکی از این ابعاد، بحث از مشروعیت نکاح صغیر، ادله، شروط، آثار و احکام مربوط به آن است که محور بحث پژوهش حاضر است. ضرورت تحقیق از این جهت است که از طرفی تعداد قابل توجهی از مسلمانان را پیروان دو مذهب امامیه و حنفیه تشکیل می‌دهد و مساله نیز، نسبتا محل ابتلای عموم به ویژه احناف هست و از طرف دیگر پژوهش حاضر که دارای نگاه تطبیقی است، سبب شناخت بیشتر آراء و انظار فقهای مذهب اهل بیت (ع) و مذهب حنفیه و جهات اشتراک و افتراق و نقاط قوت و ضعف احتمالی طرفین می گردد که خود، از جمله عوامل تقریب بین مذاهب اسلامی به حساب می‌آید. اهم نتایج این پژوهش که به روش توصیفی تحلیلی صورت گرفته عبارتند از: اصل مشروعیت نکاح صغیر، امری است که از دیدگاه فقه اهل بیت (ع) و فقه حنفیه به رسمیت شناخته شده و دارای پشتوانه قطعی نقلی و عقلایی می‌باشد. اولیاء صغیر که از ناحیه شرع مقدس ولایت تزویج صغیر به ایشان تفویض شده دارای مراتب متعدد طولی هستند که در صورت داشتن شرائطی همچون اسلام، بلوغ، عقل، رشد، حریت و وثاقت و امانت‌داری، مجازند که با احراز مصلحت صغیر، اقدام به تزویج وی نمایند. تزویج صورت گرفته اگر با احراز تمام شرائط معتبر صورت گرفته باشد، نافذ و غیر قابل فسخ می‌باشد اما در صورت اختلال شرائط اولیاء یا شرائط تزویج، نکاح مزبور قابل فسخ بوده و در برخی از موارد محکوم به بطلان است. اما در خصوص فروعات و احکام مترتب بر مشروعیت، از قبیل ماهیت صغیر و علائم بلوغ، اشتراط یا عدم اشتراط حیات پدر در ثبوت ولایت جد، ولایت مادر، اجداد مادری، وصی و عدول المؤمنین بر تزویج صغیر، حکم مهریه و نفقه صغیره، حکم مباشرت با صغیره، توارث زوجین، موارد جواز فسخ نکاح صغیر و سایر فروعات مرتبط، اختلاف قابل توجهی بین فریقین وجود دارد که عمدتا ریشه در اختلاف مبانی و روش استنباط دارد. در فقه امامیه فرایند استنباط احکام در چارچوب کتاب و سنت و قواعد متقنی که پشتوانه قطعی عقلی و عقلائی دارد صورت می‌گیرد اما فقه حنفیه تا حد و ‌اندازه قابل توجهی متاثر از وجوه و اعتبارات ظنیه همچون قیاس و استحسان و …می باشد و این حاکی از غنای فقه اهل بیت (ع) است.
واژه های کلیدی: مشروعیت، نکاح، صغیر، فقه، ولایت، عدالت، مصلحت، لزوم، جواز.