مذاق شرع و کاربردهای آن در فقه امامیه (فایل منبع موجود نیست)

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌واژه مذاق در ترکیب اضافی مذاق الشریعه، مذاق الشرع، مذاق الشارع، از دیرباز مورداستفاده فقیهان قرارگرفته است که برای اولین بار در کلام ملا مهدی نراقی به بار نشست. فقیهان در مقام استدلال بر یک حکم شرعی به مذاق شریعت استناد کرده‌اند؛گویا این فقیهان به‌صورت ارتکازی، فهم مشترکی از این واژه دارند؛اما بااین‌وجود تعریف گویایی از آن ارائه نشده است و فقیهان باب خاصی را در فقه و یا اصول به آن اختصاص نداده‌اند. توجه فقیهان به مذاق شریعت در حد استناد ورزی صرف بوده است و گستردگی استناد به مذاق شریعت گویای این است که حداقل می‌تواند به‌عنوان دلیل فرعی در کنار دیگر ادله مورداستفاده قرار گیرد. گرچه ارائه تعریفی که جامع و مانع باشد و موردقبول همگان قرار گیرد بسیار دشوار است ؛اما می‌توان مذاق شریعت را مجموعه ای از ادراکاتی دانست که در پی مطالعات گسترده و از رهگذر انس و الفت با کتاب خدا و روایات ائمه اطهار برای فقیه ایجاد می‌شود و می‌تواند به‌طور مستقل، یا به‌عنوان دلیل فرعی و کمکی، منبعی برای صدور حکم قرار گیرد. کمتر بابی از فقه را می‌یابیم که در آن برای صدور حکم، به مذاق شریعت استناد نشده باشد. استناد به مذاق شریعت به رویه‌ای معمول تبدیل گشته که فقیهان در ابواب عبادات، عقود و ایقاعات و احکام، آن را به‌کاربرده‌اند. اگر در این مصادیق امعان نظر داشته باشیم؛ درمی‌یابیم که مذاق شریعت می‌تواند کارکردهایی همچون: دلیل، مرجح دلیل، ظهور ساز الفاظ روایات و کاشف علت، تخصیص زننده یک عنوان عام و تقیید کننده یک عنوان مطلق داشته باشد. این پژوهش پس از واکاوی معنای لغوی اصطلاحات به‌صورت دقیق، به ارائه تعاریف و توضیحات پژوهشگران مختلف در مورد مذاق شریعت پرداخته است و نگاهی به نهادهای شبیه به مذاق شریعت در نزد اهل سنت مانند: قیاس، استحسان، مصالح مرسله و مقاصد شریعت، داشته است و در پایان به ذکر مصادیق مذاق شریعت، در ابواب مختلف فقه پرداخته است
واژه های کلیدی: مذاق شریعت، روح شریعت.