مذاق شارع و نقش آن در استنباط

مساله اساسی در این تحقیق؛ تبیین چیستی مذاق شارع و نقش آن در استنباط احکام است. تحلیل و بررسی مبتنی بر داده های کتابخانه‌ای و رجوع به منابع مکتوب از سوی نگارنده – در قالب چهار بخش تحقیق حاضر- نشان می دهد؛ واژه «مذاق» از سده یازدهم هجری و مقارن با دوران شکوفایی حوزه علمیه اصفهان، در ادبیات دینی شیعه ظهور یافته است. در چنین فضایی است که مرحوم ملا احمد نراقی (متوفی: 1209 ق) به عنوان اولین فقیه امامی، از ترکیب «مذاق الشرع» بهره می گیرند و در پی آن؛ با استدلالات و استناد های متعدد فقهای شاخص و برجسته ای چون صاحب جواهر رضوان الله علیه به مذاق شارع، این ترکیب در نزد فقها، مقبولیتی عام می یابد. هرچند محققان معانی متعددی برای مذاق شارع ذکر کرده اند، اما؛ بدیهی ترین و در عین حال صحیح ترین معنای یک اصطلاح و ترکیب را، باید در فضای زایش آن و در نزد واضع آن یافت، که بنابر یافته های نویسنده باید گفت:اولا؛ مذاق شرع، معنایی از قبیل، «مذهب شرع»، «نظام شریعت» و «دستگاه شرع» دارد ولذا؛ اگر شرع را، همان دستگاهی بدانیم که شارع برای تامین سعادت دنیوی و اخروی بشر طراحی نموده، به حکم قصور ما از درک واقع؛ «مذاق شارع»، ظاهر و انعکاسی است از دستگاه واقعی شرع، در ذهن یک فقیه.ثانیا؛ یک فقیه بعد از نیل به قوه اجتهاد و پس از ممارست فراوان با ادله شرعی، در ذهن خویش به چهارچوب و نظام واره ای از شریعت دست می یابد، این ساختار ذهنی؛ همان مذاق و دستگاه شریعت است که پس از حصول و ساخته شدن در ذهن یک فقیه، خط و ربط وی را در کلیه استدلالات جهت داده و بسان سنگ محکی؛ به وی قدرت سنجش و ارزیابی ادله مختلف و حکم در موارد غیرمنصوص را هم می دهد.
واژه های کلیدی: مذاق شارع، دستگاه شریعت، طریقه شارع، نظام شریعت، نظام سازی.