تأثیر شئون مختلف معصوم (ع) در استنباط احکام

رساله حاضر با موضوع «تأثیر شئون مختلف معصوم (علیه‌السلام) در استنباط احکام شرعی» برای پاسخ به این سؤال: شئون معصوم (علیه‌السلام) چه تأثیری در استنباط احکام دارد؟ تدوین‌شده است. در میان شئون مختلف معصوم (علیه‌السلام) به‌صورت مستقیم تنها سه شأن ابلاغ وحی، تفسیر و تشریع قابل استناد در فقه و مؤثر در استنباط احکام شرعی می‌باشند. از ویژگی‌های روایات صادرشده از این شئون، ابدیت، کلیت و قابلیت سرایت به سایر موارد مشابه است. برخی شئون دیگر، نظیر شأن ولایت، حکومت، قضاوت، تفریع، تطبیق و اخلاقی- تربیتی، در فقه مستند و بیانگر احکام دائمی نیستند، مگر اینکه حیثیت عام و قرائن خاصی وجود داشته باشد که از آن حکم کلی استفاده شود؛ مانند تنقیح مناط و الغای خصوصیت، در این صورت می‌توانند مورد استناد حکم شرعی قرار گیرند. اما بقیه شئون، مثل شأن عادی، ارشادی و اختصاصی قابلیت استناد در فقه را ندارند. لذا فقیه با توجه به تأثیر شئون معصوم (علیه‌السلام) در استنباط، باید قبل از عملیه استنباط و فتوا، به تفکیک روایات فقهی از غیر آن عنایت داشته باشد و مشخص نماید که روایت موردنظر از کدام شأن صادرشده و با لحاظ نوع شأن معصوم (علیه‌السلام) استنباط نماید و همچنین هنگام عملیه استنباط باید علاوه بر احراز صحت صدور روایت از معصوم (علیه‌السلام) و دلالت آن، به جهت صدور و تشریعی بودن آن‌هم توجه ویژه نماید. یکی از آثار و کاربردهای شئون معصوم (علیه‌السلام) در تعیین موضوع، یعنی شناخت موضوع، تغییر موضوع، تعمیم موضوع و کشف مصادیق جدید ظاهر می‌شود.؛ شئون تفسیر، تفریع و تطبیق در تعیین موضوع نقش دارند. آثار دیگر آن‌ها، تفکیک و شناخت احکام شرعی از غیرشرعی، عمومی از اختصاصی، ثابت از غیرثابت، الزامی از غیر الزامی، مولوی از غیر مولوی، ولایی از غیر ولایی، عبادی از غیرعبادی است. سومین آثار شئون، جمع عرفی و حل تعارض روایات و ادله متعارض است؛ مثلاً یکی از دو روایت به‌ظاهر متعارض از شأن ولایی صادرشده باشد، دیگر توان تعارض با روایت صادرشده از شأن ابلاغ یا تفسیر را ندارد.
واژه های کلیدی: شئون معصوم، استنباط، احکام شرعی، سنت