بررسی نشر اکاذیب در حقوق کیفری و رویه قضایی ایران

جرم نشر اکاذیب به عنوان یکی از جرایم علیه شخصیت معنوی افراد عبارت است از انتشار و اشاعه اخبار دروغ و مطالب خلاف واقع به قصد اضرار به غیر یا تشویق اذهان عمومی یا مقامات رسمی. نظر به ماده 698 قانون مجازات اسلامی1375 اوصاف این جرم عبارتند از: 1- رفتار مرتکب به صورت اظهار کذب یا نسبت دادن عمل خلاف حقیقت به غیر باشد، 2- وسایل ارتکاب این جرم علی الظاهر به صورت کتبی باشد، 3- قصد مرتکب باید «اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی و یا مقامات رسمی» باشد، 4- مجنی علیه این جرم، شخص اعم از شخص حقیقی یا حقوقی است. 5- این جرم، جرمی مطلق است، 6-این جرم در مواردی که علیه اشخاص است، جنبه‌ی خصوصی دارد و قابل گذشت است اما در مواردی که تشویش اذهان عمومی را در پی دارد، جرم جنبه‌ی عمومی دارد و غیر قابل گذشت است.ماهیت جرم نشر اکاذیب زمانی که مشمول قوانین خاص نیست، جرم تعزیری درجه شش می‌باشد لذا عوامل مختلفی چون تعویق صدور حکم، تعلیق اجرای مجازات، آزادی مشروط، نظارت الکترونیکی، تعدد و تکرار جرم، جهات تخفیف و سقوط مجازات در تعیین مجازات این جرم موثرند. جرم نشر اکاذیب جزو جرایم عمومی و عادی است اما طبق برخی مقررات خاص جرم نشراکاذیب می‌تواند وصف جرم سیاسی، مطبوعاتی، رایانه‌ای، افساد فی‌الارض، و نظامی پیدا کند. ازلحاظ صلاحیت ذاتی دادگاه صالح برای رسیدگی به جرم نشر اکاذیب به عنوان یک جرم عادی دادگاه کیفری دو خواهد بود و چنانچه جزو جرایم سیاسی یا مطبوعاتی باشد دادگاه کیفری یک و اگر جزو جرایم رایانه‌ای باشد دادگاه کیفری دو و همچنین اگر مشمول عنوان افساد فی‌الارض باشد دادگاه انقلاب و اگر جزو جرایم نظامی باشد حسب مورد دادگاه نظامی یک یا دو صالح خواهد بود. از جهت صلاحیت محلی نیز متهم جرم نشر اکاذیب در دادگاه محل وقوع جرم محاکمه می‌شود.
واژه های کلیدی: نشر اکاذیب، نشر اکاذیب رایانه ای، سیاسی، مطبوعاتی، افساد فی الارض، رویه قضایی ایران.