بررسی فقهی مسئولیت مدنی در فناوری رباتیک

استفاده از فناوری، جزء اجتناب‌ناپذیر زندگی امروز انسان شده و پایه زندگی ماشینی و مدرن در این قرن می باشد. استفاده از فناوری همواره با فراز و فرودهایی همراه بوده و برای زندگی انسان همیشه دارای مزایا و معایبی نیز بوده است. فناوری غالباً برای هر کاری مورد استفاده قرار می گیرد تا آنجا که انسان امروزی بدون فناوری نمی تواند زندگی کند؛ چرا که فناوری های نوین در زندگی روزمره نقش مهمی ایفا می کنند و با هدف خدمت به زندگی انسان به کار گرفته می شوند که یکی از مهمّ ترین آنها که توانسته در زندگی انسان کارایی بیشتری به دست آورد و آرام‌آرام به‌عنوان عضوی از جامعه مورد پذیرش قرار گیرد، فناوری رباتیک است. در عرصه فناوری رباتیک باید گفت که ربات دارای طرّاح، سازنده، برنامه نویس، کاربر و مالک می باشد؛ برای همین در مواردی که در اثر فعل یا ترک فعل ربات، به طور مستقیم زیانی متوجه افراد یا اشیاء متعلّق به آنان شود، این پرسش که «چه شرایطی سبب تحقّق مسئولیت مدنی در فناوری رباتیک می شود» و پس از تحقّق آن، «مسئولیت مدنی ناشی از این زیان و جبران آن بر عهده چه کسی است»، قابل طرح است. این پژوهش در مرحله جمع آوری داده ها، به صورت کتابخانه ای و در مرحله نگارش به صورت توصیفی ـ تحلیلی و در صدد است تا به کمک آیات، روایات و شیوه های اجتهادی فقها، مباحث مربوط به حوزه مسئولیت مدنی فناوری رباتیک را با موضوع-شناسی دقیق طرح و به فرضیات مطرح شده پاسخ دهد. یافته های پژوهش نشان داد که فناوری رباتیک با همه مزایایی که برای جامعه انسانی دارد، گاه سبب ایراد زیان و خسارت به انسان نیز می شود و از همین منظر با احراز شرایط عمومی و ادله مسئولیت مدنی از یک سو و مبتنی بر نظریه احترام از سوی دیگر، ربات در دایره مسئولیت قرار می گیرد و می بایست نسبت به جبران زیان وارد آمده اقدام نماید؛ اما با توجه به وضعیت ویژه ربات که دارای ماهیتی غیر انسانی است، برای جبران زیان ها بایستی پی جوی عامل انسانی بود ـ که حسب مورد می تواند مالک، متصرف، رخنه گر، طراح یا سازنده باشد ـ و از این رهگذر چهارچوب تقنینی صحیح برای رفتارها و دایره فعالیت ربات تعیین نمود تا استفاده از این فناوری در بستری امن و ایمن صورت پذیرد.
واژه های کلیدی: ربات، فناوری رباتیک، مسئولیت مدنی، نظریه احترام.