بازخوانی تعامل دین و رسانه از منظر علمای فقه شافعی

تعامل دین و رسانه در دوران اخیر فراز و نشیب‌هایی را طی کرده است. با گذشت زمان زیادی از مطرح شدن این مبحث، این تعامل موافقان و مخالفان بسیاری دارد. با این توصیف که برخی با درنظر گرفتن رسانه به عنوان ابزاری برای انتقال پیام، آن را وسیله‌ای برای انتقال مفاهیم دینی می‌پندارند و در مقابل کسانی نیز با نگاهی بسیار بازدارنده، ماهیت دین را با رسانه در تعارض می-بینند. خوانش علمای فقه شافعی از مبحث رسانه و تعامل آن با دین، ‌امری است که تاکنون از منظر آکادمیک در ایران بدان پرداخته نشده است. هدف اصلی این پژوهش بازخوانی تعامل دین و رسانه از منظر علمای فقه شافعی بوده است که به این منظور از متون علمی اندیشمندان اهل سنت و شافعی‌مذهب در مطالعات دین و رسانه و رویکردهای موجود بهره جستم. برای گردآوری داده‌ها از دو شیوه‌ی مطالعات اسنادی و مصاحبه‌ی عمیق استفاده کرده‌ام. مبنا در این پژوهش برای نمونه، علمای فقه شافعی بوده‌اند که علاوه بر اینکه بر مبانی فقه شافعی تسلط داشته در حوزه‌ی دین و رسانه نیز صاحب‌نظر بوده‌اند. این پژوهش جهت انتخاب نمونه‌ها، از روش نمونه‌گیری هدفمند بهره برده است. در پایان با پیاده‌سازی متن این مصاحبه‌ها و استفاده از نرم‌افزار ویژه کدگذاری تحقیقات کیفی مکس‌کیودا (max qda) به طبقه‌بندی کدهای موردنظر پرداخته‌ام. یافته‌های پژوهش، ذیل شش مقوله اصلی می‌باشند. این مقوله‌های اصلی عبارت‌اند از: 1- الزامات رسانه‌ی دینی که از سه منظرمحتوایی، مدیریتی و فرمی مورد کنکاش قرار گرفته است. 2- بایسته‌های رسانه‌ی شافعی مذهب که اشاره‌ای به بایسته‌های سازمانی و عامه‌پسندی رسانه‌های مناطق شافعی‌مذهب‌نشین دارد. 3- دین و رسانه و تعامل آن‌ها که تعامل دین و رسانه را با توجه به رویکردهای نظری مرتبط بررسی کرده و از حیث فقه و چارچوب دینی به رسانه پرداخته است. 4- سیاست‌گذاری‌های دینی رسانه‌ای ملی در حوزه اهل سنت، که به چند و چون سیاست‌ها در رابطه با مخاطب اهل سنت و تولیدات محتوایی مقتضی اشاره دارد 5- نقاط ضعف سازمان صدا و سیما در رابطه با سیاست-گذاری‌های دینی در مناطق اهل‌سنت که توسط مصاحبه‌شوندگان این پژوهش شناسایی شده‌اند و 6- راهکارهای سیاست‌گذاری رسانه‌ی دینی در منطق اهل سنت‌نشین. یافته‌های این تحقیق نشان می-دهد که از دیدگاه علمای فقه شافعی رویکرد ابزارگرا می‌تواند تعامل دین و رسانه را بهتر نشان دهد.
واژه های کلیدی: دین و رسانه، رسانه، دین، فقه شافعی، اهل سنت.