کاربرد قاعده الزام معاشرت به معروف در روابط زوجین از دیدگاه فقه مذاهب اسلامی و حقوق افغانستان

چهارچوب روابط زوجین در زندگی زناشویی را معاشرت به معروف ترسیم کرده است. بدان معنا که زوج و زوجه مکلف‌اند در همزیستی با یکدیگر روابط خود را بر این مبنا تنظیم کرده و از آن تخطی ننمایند؛ ادله نقلی ازجمله آیات قرآن کریم و روایات بر محور قرار گرفتن اصل معاشرت به معروف در روابط زوجین تأکیددارند. از طرفی به دلالت عقل هم می‌توان به‌ضرورت مبنا بودن این قاعده پی برد. نخستین رکن پیاده‌سازی قاعده الزام معاشرت به معروف در روابط زوجین، شناسایی دقیق معروف است. ملاک‌های تشخیص معاشرت به معروف را می‌توان در هنجارهای شرعی، عرفی و خواسته‌های زوجین در هر فرد از ازدواج جستجو کرد. هنجارهای شرعی باورهای هستند که در عرف خاص مسلمین، سالیان متمادی نهادینه‌شده‌اند و عبور از آن‌ها منکر تلقی می‌شود، مانند خروج زن از منزل با اجازه شوهر. هنجارهای عرفی، ملاک‌های هستند که در عرف مردم به‌عنوان معروف و منکر شناخته‌شده‌اند و تغییر زمان و مکان در شناسایی آن‌ها دخیل است؛ مانند انجام امورات خارج از مکلفیت زوجه. خواسته زوجین نیز در هر مصداق از ازدواج بر مبنای میل زوجین معروف و منکر را معرفی می‌نماید. در این پژوهش تلاش شده است به روش تحلیلی توصیفی و گردآوری دادها از شیوه کتاب‌خانه‌ای، پس از تبیین مختصر قاعده الزام معاشرت به معروف، ملاک‌های شناسایی معروف به‌تفصیل معرفی شوند و از این رهگذر مهم‌ترین روابط مالی و غیرمالی زوجین در گزاره‌های فقها و حقوق افغانستان، بر مبنای این قاعده مطالعه و بازخوانی شوند. بر مبنای یافته‌های پژوهش حاضر می‌توان گفت برخی از روابط مالی و غیرمالی زوجین با محک قاعده الزام معاشرت به معروف قابل‌تغییر هستند.
واژه های کلیدی: قاعده، الزام، معروف، معاشرت، زوجین، فقه اسلامی.