ملاک حکم فقهی تعدد زوجات از منظر مذاهب پنج گانه با تاکید بر برخی شبهات

بحث ملاک احکام و کشف آن، یکی از بحث های مهمی است که کانون توجه اندیشمندان علم اصول فقه قرار گرفته است. بحثی کشف ملاک احکام و شیوه های کشف این ملاکات، بحثی چند بُعدی،‌‌ ‌‌دقیق، پیچیده و ظریف و در عین حال، مبتنی بر پیش فرضهای کلامی، اصولی و مبادی احکامی خاص‌‌ ‌‌است. از این رو، نوشته حاضر، در این پایان نامه به: «ملاک حکم فقهی تعدد زوجات از منظر مذاهب پنج‌گانه فقهی با تاکید بر برخی شبهات»، پرداخته و با روش توصیفی و تحلیلی و رویکرد مطالعات تطبیقی، به استخراج دیدگاه فقهای مذاهب از منابع دست اول و چنیش منطقی مباحث با معیارهای روز پژوهش، توجه نموده ؛ یک تحقیق جامع مقارنه ای در حوزه ملاک تعدد زوجات با توجه به رفع شبهات حقوقی، عرفی و عقلی، ارائه نموده است، که حاصل و دستاوردهای پژوهش عبارتند از: 1. بحث ملاک احکام و کشف آن، یکی از بحثهای بنیادینی است که متاسفانه‌‌ ‌‌در علم اصول فقه شیعه سابقه درخشان ندارد، پیوسته مورد بی مهری و کم توجه عالمان اصولی بوده است؛ اما در علم اصول فقه اهل سنت، جایگاه شایسته داشته است. 2. بحث ملاک حکم فقهی عموماً و ملاک تعدد زوجات خصوصاً، افزون بر چند ضلعی بودن، مبتنی بر پیش فرضهای کلامی، اصولی، اجتماعی و اقتصادی است. از این رو، سخن گفتن از ملاک حکم شرعی بدون در نظر داشت مبانی آن سخن غیرعلمی و غیردقیق است. 3. فقهای اسلامی در باره حکم تعدد زوجات، دیدگاه واحد ندارند؛ هریک با تکیه به مبانی خویش، به اباحه، استحباب و چه بسا واجب، حکم نموده اند. 4. امروزه، بیشتر اندیشمندان ملاکهای گوناگونی، مانند شرایط جغرافیایی، آب و هوا، مسائل اقتصادی و وضعیت جسمانی زن و مرد را فلسفه تعدد زوجات بر شمرده و عادت ماهیانه زنان، عدم آمادگی او برای تمتع مرد در صورت بیماری، عقیم بودن و یائسگی زن و نیز، تاکید بر فزونی عدد زنان برمردان را و ….. ملاک عقلی و اجتماعی جواز تعدد زوجات می دانند. 5. فقها معتقد اند تعدد زوجات دارای یک حکم اصلی بوده که اباحه است و نظر به شرایط فردی و اجتماعی، دارای چهار حکم استثنائی وجوب، استحباب، کراهت و حرمت‌ است، که با توجه به شروط و قیود هر پنج حکم، ملاک‌های نقلی تعدد زوجات؛ مانند رعایت عدالت؛ نفقه وتوانایی اقتصادی؛ بیماری صعب العلاج و حل معضل اجتماعی دختران بی شوهر و… از نصوص شرعی است. 6. ملاک و مناط حکم شرعی و تعلیل‌پذیری احکام از امور مسلم اندیشه اسلامی است. بحث کشف ملاک احکام، بر انفتاح باب علم و علمی مبتنی است و طبعاً با فرض انسداد باب علم، بحث‌‌ ‌‌روشهای کشف ملاک چندان لزومی نخواهد داشت، چون در آن حالت هرگونه‌‌ ‌‌ظن به حکم از هر طریق که به دست آید، حجت و معتبر خواهد بود. بدین ترتیب، روش و متدولوژی کشف ملاک احکام در مجموع به دو دسته کلی، کشف ملاک احکام از طریق نص و کشف ملاک احکام از طریق غیرنص تعریف شده است که هریک دارای اقسام مختلف است. 7. ناقدان تعدد زوجات؛ اولاً به تفاوت روان شناختی زن و مرد توجه ندارند؛ ثانًیا،جواز تعدد زوجات در اسلام با شرایط خاص، حکمی کاملاً عقلانی و منطبق با حقیقت ها و ضرورت های فردی و اجتماعی بشر است؛ ثالثاً، حقیقتاً، ناقدان تعدد زوجات، نمی توانند حکمت و ضرورت آن را درک کنند. اگر آنها به صورت تحقیقی و عقلی به این مسأله نگاه می کردند، دقیقاً و تحقیقاً به غیرعادلانه بودن و بی اساس خواندن جواز تعدد زوجات حکم نمی کردند؛ زیرا آنان، با توجه به ظاهر قضیه و برداشت های صوری، بدون در نظر گرفتن حکمت و ضرورت آن، حکم غیرعادلانه بودن، مخالف حقوق همسرداری و…، مطرح می کنند.
واژه های کلیدی: ملاک، احکام، تعدد زوجات، زوجات، فقه، مذهب، شبهه.