سلب مالکیت خصوصی در قلمرو طرح های شهرداری؛ بایسته ها، چالش ها و پیامدها

حق بر مالکیت یکی از حقوق بنیادین شهروندان جامعه جهانی است که آشکارا در منشور بین المللی حقوق بشر بازتاب یافته است. این نوشتار که با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از رویکرد پژوهش های میان-رشته ای نگاشته شده درصدد است تا سلب مالکیت را در هنگام پیاده سازی طرح های عمرانی شهرداری بررسی کند. مالکیت رابطه ای انحصاری میان مالک و ملک اوست که به وی اجازه استفاده نامحدود و انحصاری را می دهد. سلب مالکیت عملی خلاف قاعده است که مبانی فقهی و غیرفقهی گوناگونی برای آن بیان شده است. این راهبرد در نظام حقوقی ایران و بسیاری از کشورهای جهان وجود دارد و در این راه می توان به قواعدی چون برتری حقوق عمومی بر حقوق خصوصی، ولایت حاکم و لاضرر استناد کرد. سلب مالکیت خصوصی برای اجرای طرح های عمرانی شهرداری بایسته های شکلی و ماهوی ویژه ای دارد. جبران خسارت مالک خصوصی پیشین به صورت تأمین توافقی یا غیرتوافقی انجام می شود. افزون بر این چالش هایی همانند رخداد زیان های فردی و گروهی و نیز موقتی بودن مصلحت سلب مالکیت نیز در برابر آن وجود دارد. قاعده گذاری در سلب مالکیت خصوصی در طرح های عمرانی شهرداری و نیز پیامدهای گوناگون آن راهکاری مهم برای مدیریت چالش های فراروی آن است. به زمامداری، پاسداشت حقوق شهروندی و حقوق بشر و نیز نهادینگی مفهوم مالکیت نیز در شمار مهم‌ترین پیامدهای سلب مالکیت خصوصی بر پایه مقررات است.
واژه های کلیدی: سلب مالکیت، مالکیت خصوصی، نظام حقوقی، رسیدگی های قضایی و شبه قضایی، اعتراض، جبران خسارت.