حکم تکلیفی بکارگیری هوش مصنوعی به عنوان قاضی از منظر فقه امامیه

می‌توان گفت که مهمترین فناوری عصر فعلی هوش مصنوعی است. هوش مصنوعی در واقع شاخه‌ای از علوم کامپیوتر است که محققان آن در تلاش برای تحقق هوشمند سازی ماشین ها به منظور درک شرایط پیچیده، شبیه سازی فرایندهای تفکری و شیوه‌های استدلالی حتی الامکان در محدوده توانایی‌های انسانی یا حتی فراتر از توانمندی های او می‌باشند. کاربردهای فراوان این فناوری در علوم و زمینه های متعدد و استفاده همزمان از بسیاری از علوم موجبات پیشرفت گسترده آن را در زمینه های متعدد چون پزشکی و سلامت، اقتصاد….و حقوق و قضا را فراهم آورده است. لذا در این راستا می‌طلبد که حکم تکلیفی بکار گیری هوش مصنوعی محدود که در حال حاضر وجود دارد و فاقد توانمندی های جامع انسانی است و نیز هوش مصنوعی عمومی که امید است در آینده، عملکردی کاملاً مشابه یک انسان داشته باشد به عنوان قاضی، از دیدگاه فقهای معاصر امامیه تبیین و مورد استنباط قرار گیرد. با روش توصیفی – تحلیلی نتیجه گویای این است که بکارگیری هوش مصنوعی محدود به عنوان قاضی، جایز نمی‌باشد و بعضی بکارگیریی آن را نیازمند به حکم حاکم شرع دانسته‌اند. در رابطه با حکم تکلیفی بکار گرفتن هوش مصنوعی عمومی به عنوان قاضی، دو دیدگاه موجود است بعضی از فقهاء بر این عقیده‌اند که اگر فردی صرفاً مأذون از طرف قاضی در تطبیق مفاهیم و احکام بر مصادیق آن باشد و مصون از خطا و اشتباه باشد بعید نیست که جایز باشد. بعضی از فقهاء برای بکارگیری آن حکم حاکم شرع را لازم دانسته‌اند و بعضی قائل به عدم جواز می‌باشند و بعضی امکان عملی آن را هم بعید دانسته‌اند ولی معتقدند که استفاده از آن به عنوان ابزار مانعی ندارد. با استناد به آیات، روایات، شرایط قاضی و عرف قول به عدم جواز در هوش مصنوعی محدود و جواز در هوش مصنوعی عمومی از اتقان بیشتری برخوردار می‌باشد.
واژه های کلیدی: حکم تکلیفی، هوش مصنوعی، قاضی.