بررسی و مقایسه حکم و آثار فرزندخواندگی و اهدای جنین در فقه اسلامی و حقوق ایران

عدم توانمندی برخی از خانواده‌ها در امر فرزند آوری و مشکلات روانی و اجتماعی ناشی از آن و همچنین وجود کودکان بی‌سرپرست و بد سرپرست در جامعه از معضلاتی است که جوامع مختلف با آن دست‌به‌گریبان‌اند. روش‌های کمک باروری ازجمله اهدای جنین کمک شایانی به خانواده‌های فاقد فرزند می‌کند تا آن‌ها طعم داشتن فرزند را بچشند. راه‌حل دیگری که به چنین خانواده‌هایی پیشنهاد می‌شود قبول سرپرستی کودکانی است که یا فاقد سرپرست‌اند و یا دارای سرپرست نامناسب‌اند؛ که مورد اخیر علاوه بر حل مشکل خانواده‌ها، کمک شایانی به جامعه و به چنین کودکانی می‌کند. علیرغم قدمت فرزندخواندگی در تاریخ بشر و روشن بودن حکم آن در اسلام، اهدای جنین مسئله‌ای نوظهور بوده و پیرامون آن ابهامات فقهی و حقوقی بسیاری وجود دارد. در این تحقیق تلاش کردیم با استفاده از روش کتابخانه‌ای و به‌صورت توصیفی _ تحلیلی به بررسی و مقایسه مبانی حکم فرزندخواندگی و اهدای جنین و آثار این دو ازنظر اسلام و حقوق ایران بپردازیم و با توجه به شباهت‌های بنیادین آن‌ها نظیر انتساب اطفال به پدر و مادر حقیقی‌شان و گرفتن مناط مشترک میان اهدای جنین و فرزندخواندگی بسیاری از ابهامات مربوط به آثار و قوانین مربوط به اهدای جنین را پاسخ دهیم. به نظر می‌رسد که اهدای جنین نوع ویژه‌ای از فرزندخواندگی است که تنها نُه ماه زودتر اعطا می‌شود و دارای مزیت محرمیت از راه ولادت و رضاع هست؛ زیرا طبق فقه اسلام نسب انسان امری واقعی بوده که به صاحبان اسپرم و تخمکی که سلول اولیه او را بنانهاده‌اند برمی‌گردد و آثاری مانند محرمیت، توارث و ولایت میان او و والدین واقعی‌اش برقرار است و صرف رشد در رحم زن پذیرنده رابطه نسبی اصلی او را مخدوش نمی‌کند. لذا با چنین رویکردی می‌توان بسیاری از ابهامات فقهی موجود در قانون اهدای جنین مانند توارث و ولایت را پاسخ داد.
واژه های کلیدی: فرزند خواندگی، اهدای جنین، ناباروری. اسپرم، تخمک، لقاح مصنوعی.