بررسی نامه امام علی (ع) به مالک اشتر از منظر فقه سیاسی

نامه‌ی امام علی (ع) به مالک اشتر دارای دو بخش مهم است: بخش مدیریتی و بخش رفتاری در نظام حکومتی جامعه‌ی اسلامی. آن حضرت در بخش مدیریتی، راهکارهای مناسب اداره‌ی جامعه و چگونگی رعایت حقوق متقابل حاکم و رعیت را که از اساسی‌ترین اصول سیاسی محسوب می‌شود، با زبانی ساده و درعین‌حال پرمعنا بیان کرده است. هرچند نمی‌توان ادعا کرد که در این الگو تمامی مباحث مربوط به مدیریت سیاسی جامعه مطرح ‌شده‌اند، اما از آنجا که ایدئولوژی سیاسی – مدیریتی امام علی (ع) برخاسته از اصول اسلامی است، می‌توان الگوی مدیریت سیاسی اسلامی را از آن اخذ نمود. بخش دیگر نامه، مالک را به الگوی رفتاری خاصی توجه داده است. این پژوهش به هدف بررسی نامه‌ی امام علی (ع) به مالک اشتر با تأکید بر فقه حکومتی -یا- فقه سیاسی و با روش توصیفی تحلیلی به بررسی این موضوع پرداخته شد و به چنین نتایجی دست یافته شد: حکومت دینی، حکومتی است که در آن مدیریت خرد و کلان جامعه بر مبنای احکام، فرامین و ارزش‌های دینی انجام می‌گردد بر اساس آموزه‌ها و سیره سیاسی و رفتاری امام علی در یک نگاه اهداف حکومت را می‌توان به اهداف بلندمدت (غایی) و کوتاه مدت (میانی) تقسیم نمود. حکومت دینی در اهداف غایی به دنبال انسان‌سازی و هدایت انسان به قرب الهی است و در اهداف میانی در جهت مدیریت بر مبنای قوانین الهی، حاکمیت دادن شایستگان، ارتباط بهینه با دیگر حکومتها، اجرای عدالت همه جانبه، تامین نیازمندیهای همگانی و گسترش رفاه عمومی، ترویج و توسعه اندیشه‌های ناب دینی، گسترش مرزهای دانش در میان مردم، افزایش توان اقتصادی شهروندان، آبادسازی و عمران کشور، توسعه و ترویج تجارت، صنعت و زراعت، تامین امنیت عمومی برای همه شهروندان، کشف توطئه‌ها و پیشگیری از وقوع آنها و مدیریت بحران‌های اجتماعی – سیاسی می‌کوشد. بر اساس اهداف مزبور وجود نهادهای امامت و رهبری امت، گزینش و جذب نیروی انسانی کارآمد، روابط بین‌الملل، دادگستری، رفاه و تأمین اجتماعی، تبلیغ و ارشاد اسلامی، تعلیم و تربیت، امور مالی و بیت المال، تجارت، صنعت، زراعت، نیروی نظامی و انتظامی و اطلاعاتی در حکومت دینی ضرورت دارد.
واژه های کلیدی: نامه ی امام علی (ع)، مالک اشتر، فقه حکومتی، فقه سیاسی.