نظریه پردازی ماهیت پول در اقتصاد اسلامی و غرب

هنگامی‌ کـه‌ از چـیستی پول سـؤال می‌کنیم مقصود ما چیستی و ماهیت چیزی است که به عنوان پول‌ در گردش وظایف پول را انجام می‌دهد. پاسـخ به پرسش درباره ماهیت پول‌ نه تنها برای اقتصاد‌ اسلامی‌ مهم و حیاتی است بـلکه برای اقتصاد غرب هـم مـهم و اساسی است. در بین اندیشه‌وران اقتصادی غرب دو نظریه اصلی درباره ماهیت پول قابل شناسایی است. نظریه متالیزم و نظریه چارتالیزم. در نظریه‌ متالیزم پول یک کالا است که اغلب به شکل فلز گران قیمت در جریان بوده اسـت. چارتالیست می‌گوید ماهیت و ذات پولی پول رایج تحت قدرت منتشرکننده باقی می‌ماند نه تحت ارزش ذاتی‌ ماده‌ای‌ که از آن ساخته می‌شود. در بین اندیشه‌وران اسلامی شهید صدر(ره) حقیقت پول را در«قدرت خرید» می‌داند. شاهرودی نیز همه هستی و اساس پول را«ارزش و تـوان خـرید»می‌داند‌. مؤلفان‌ کتاب«پول در اقتصاد اسلامی»مقوم مثلیت پول کنونی را در ارزش اسمی آن دیدند. مذاهب چهارگانه اهل سنت آن را سند دین بر علیه صادرکننده دانستند. قرضاوی آن‌ را‌ موضوع مستحدثه، جویجاتی و یونس المصری با قیاس، آن را بـه مـثل فلوس رایج و دراهم مغشوشه قیاس کردند.
پژوهش‌ حاضر با طرح اشکالات مبنایی و بنایی این دیدگاه، نشان داده اسـت اولا، مـفروضات اسـاسی این تحلیل‌ها قابل جرح و تـعدیل‌ اسـت‌ و ثـانیا‌، این دیدگاه‌ها نه تنها حقایق عرفی و شرعی فقه را تقویت‌ نکردند بلکه می‌توانند ناقص تعدادی از این حقایق باشند. ازاین‌رو، هیچ‌یک از این دیـدگاه‌ها قـابل اسـتناد نیستند. در‌ نتیجه‌ لزوم‌ ارایه تحلیلی جدید در به اره مـاهیت پول در اقـتصاد اسلامی‌ امری‌ اجتناب‌نپذیر است.
واژه های کلیدی: ماهیت پول، نظریه متالیزم، نظریه چارتالیزم، نظریه قدرت خرید، نظریه ارزش اسمی‌.