عرف در نگاه محقق اردبیلى

عرف ، در استنباط احکام شرعى نقش آفرین است . بسیارى از قوانین اصولى ، قواعد فقهى و احکام شرعى ، به ظاهر آیات و روایات مستندند و شایسته ترین مرجع تشخیص ظاهر ، عرف به شمار مى آید .
دلالت امر ، بر واجب بودن ، دلالت نهى ، بر حرام بودن ، یا … دلالت آیات و روایات بر حجت بودن خبر واحد ، براءت شرعى ، احتیاط بر گرفته از روایات ، استصحاب و … قواعد فقهى مانند ، قاعده : لا ضرر و لا حرج و … بر ظهور عرفى وابسته اند . بدین سان که این قواعد اصولى و فقهى ، از آیات و روایات به دست آمده اند و فهم آیات و روایات را به عرف واگذارده اند .
افزون بر این ، عرف به گونه مستقیم نیز ، در به دست آوردن احکام فقهى ، اثر گذار است که به شرح آن ، از دیدگاه محقق اردبیلى مى پردازیم :
گزین قلمرو گزاره ها و فرایافت ها احکام شرعى
حکم شرعى ، گزاره ( موضوع ) و متعلق خاص به خود را دارد . قلمرو و معناى پاره اى از موضوع ها را ، مانند : نماز ، روزه ، خمس و … شارع روشن ساخته است و در موضوع هایى از این دست ، نباید از چهار چوب گزین شده شرعى پا فراتر گذاشت . ولى در مواردى ، بویژه در داد و ستد ها ، به تشریع حکم بسنده شده و شارع تعریفى از موضوع و متعلق آن ارائه نداده است . در چنین مواردى ، فقیهان شیعه ، اتفاق نظر دارند که در واقع ، شارع ، گزین قلمرو حکم شرعى را به عرف واگذارده و نیازى به تبیین آن ندیده است . عرف ، تنها مرجع شایسته شناخت این گونه دریافت هاست .