حقوق پناهندگی در اسلام: منبعی برای توسعه حقوق بین الملل پناهندگی

حقوق پناهندگی در اسلام با داشتن صبغه مثبت، از زمان جاهلیت (مفهوم جوار)، حمایتی حداکثری و نظام مند را به پناهندگان و پناه جویان ارائه می دهد. در این زمینه، منابع اسلامی، اعم از آیات قرآن کریم، روایات، سیره پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمه اطهار علیهم السلام و خلفای اسلامی و نیز آراء فقها و حقوق دانان بر این حمایت با حداقل مستثنیات تأکید دارند. عقد «استیمان یا امان»، پناهندگی به افراد مسلمان و غیرمسلمان در عصر غیبت، و حقوق و تکالیف پناهندگان و دولت های اسلامی در قبال یکدیگر از جمله موضوعات بررسی شده است. با توجه به آیات، روایات و سیره معصومان علیهم السلام مشاهده می شود که پناهندگان در حمایت آحاد جامعه اسلامی و دولت اسلامی قرار دارند، مگر اینکه هدف فرار از عدالت و قانون باشد که در این حالت، مشابه کنوانسیون ژنو، حمایتی در کار نخواهد بود. با توجه به گسسته بودن حمایت های ارائه شده تحت حقوق بین الملل، پناهندگی کنونی و عدم کفایت آنها، دین مبین اسلام می تواند به عنوان منبع حقوقی، اخلاقی و بشری به ارتقا و توسعه بیش از پیش حقوق بین الملل پناهندگی یاری رساند.
واژه‌های کلیدی: پناهنده، اسلام، فقه، حقوق بین الملل پناهندگی، عقد استیمان، امان.