یادداشت: عنوان انگلیسی: Evaluation of the relationship between Condition and clause in The third verse of Sura Nesa
پر بحث و نقاشترین شرط و جزا در قرآن کریم و واقع در آیه سوم سوره نساء است.
“وَ إِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تُقْسِطُوا فِی الْیَتامى فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تَعْدِلُوا فَواحِدَهً أَوْ ما مَلَکَتْ أَیْمانُکُمْ ذلِکَ أَدْنى أَلاَّ تَعُولُوا”.
و اگر بیم دارید که درباره یتیمان دادگری نکنید، هر چه از زنان که پسندید، دودو، سهسه، چهارچهار، به همسرى گیرید. پس اگر بیم دارید که دادگری نکنید، پس یک [زن گیرید] یا به آنچه [از کنیزان] مالک شدهاید. این [روش] نزدیکتر است بدان که ستم نکنید.
مفسرّان در بیان وجه ارتباط جمله “وَ إِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تُقْسِطُوا فِی الْیَتامى” و جمله “فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ مِنَ النِّساءِ” شش وجه بیان کردهاند. این وجوه به اختصار از این قرارند: 1. ازدواج با دیگر زنان موجب دادگری با دختران یتیم است. 2. ازدواج با دختران یتیم موجب دادگری با آنان است. 3. دادگری میان یتیمان در گرو محدودیت ازدواج است. 4. دادگری میان زنان همچون دادگری میان یتیمان لازم است. 5. پاکدامنی همانند دادگری در یتیمان لازم است. 6. دادگری میان یتیمان در گروی ازدواج با مادر آنان است. برخی از مفسران نیز هر چند لزوم ارتباط بین شرط و جزا را پذیرفتهاند، لیکن میانه دو جمله فوق در این آیه ملازمه و پیوستگی نمیدانند. این مفسران چهار گونه سخن گفتهاند. این چهار سخن و آن شش وجه مورد بررسی و نقد قرار گرفتهاند و به نظر میرسد وجه ششم برترین و بهترین وجه در بیان ارتباط شرط و جزا باشد.
واژه های کلیدی: آیه سوم نسا، شرط و جزا، دادگری با یتیمان، چندهمسری.