مفهوم‌شناسی فقه نظام و نسبت‌سنجی آن با نظام‌سازی در دیدگاه آیت‌الله محسن اراکی

ورود فقه به عرصهٔ حکمرانی در دهه های اخیر با ایده پردازیهای گوناگونی همراه بوده است، برای پرداخت منسجم به وظایف و حقوق متقابل انسان در عرصهٔ حکمرانی نیاز به پردازش منطقی و منظم ایده های فقهی است. این نوشتار با روش کتابخانه ای و همچنین مصاحبه و گفتوگو با استاد آیاه اللّه محسن اراکی، جهت تبیین فقه نظام و مقایسه آن با اصطلاحات دیگری نظیر فقه حکومتی و فقه کلان و نظامسازی تدوین شده است. برای تفسیر روشن این دیدگاه، مولفه هایی مورد توجه قرار گرفته است نظیر تقریر دو رویکرد موضوعی و محمولی به فقه نظام، تشریح ساخت وارگی فقه نظام از طریق تفاوت موضوعی آن با فقه خرد، تبیین تکالیف کلان و گسترۀ آن در شریعت، تفکیک و جداسازی دو مقولهٔ کشف احکام اصلی با مدیریت جامعه و اجرای احکام یا صدور حکم حکومتی، جایگااه فقه نظام در تحولات علوم و فنون و رابطهٔ فقه نظام با نظام سازی. بر این اساس، ساخت وارگی فقه نظام، از زاویهٔ موضوعی (جامعه مرکّب از امام و ماموم) مورد توجه قرار گرفته است، فقه نظام به ساحت کشف احکام و تبیین نظام اجتماعی و الگوی روابط منظم و متقابل جامعه میپردازد، اما کارویژهٔ فقه حکومتی، مدیریت و تدبیر جامعه بر اساس فقه نظام و اجرای احکام بر اساس ضوابط تعیین شده است و نظامسازی در مرحله فقه حکومتی قرار دارد.
واژه‌های کلیدی: فقه نظام، فقه حکومتی، نظام سازی.