قلمرو شورا در منابع اسلامی

از مهمترین اصول اجتماعى اسلام اصل شورا و مشاوره است که در منابع اسلامى با دقت و اهمیت خاصى مطرح و در سیره پیامبر اکرم(ص) و پیشوایان بزرگ اسلام جایگاه ویژه‏اى دارد به طورى که مى‏توان گفت: «نهاد شورا» ستون فقرات نظام اسلامى و شیوه‏اى اجتناب‏ناپذیر در مدیریت جامعه اسلامى و جامعه مؤمنان مى‏باشد.
قرآن کریم در چهار آیه موضوع شورا را مطرح کرده است.
1- در آیه 159 سوره آل عمران به پیامبر اسلام (ص) دستور مى‏دهد در امور، با مسلمانان مشورت کند و آن را از رموز پیروزى و موفقیت آن حضرت مى‏داند «فبما رحمه من اللّه لنت لهم و لوکنت فظّاً غلیظ القلب لانفضّوا من حولک فاعف عنهم و استغفر لهم و شاورهم فى الامر فاذا عزمت فتوکل على اللّه».
2- در آیه 38 سوره شورى، هنگام بیان اوصاف برجسته مؤمنان مى‏فرماید: «و الذین استجابوا لربّهم و اقاموا الصلوه و امرهم شورى بینهم؛آنها کسانى هستند که دعوت پروردگارشان را اجابت کرده و نماز را بر پاى دارند و کارهایشان بین آنان با مشورت انجام مى‏شود.
3- سوره بقره آیه 233 مى‏فرماید: اگر در مورد بازداشتن کودک از شیر قصد تصمیم‏گیرى دارید مشورت کنید «فان ارادا فصالاً عن تراض منهما و تشاور فلا جناح علیهما» این آیه مى‏گوید اگر در مورد دیگرى حتى اگر کودک شیر خوارى باشد بخواهید تصمیم‏گیرى کنید. باید مشورت نمایید، حالا این مشورت بین پدر و مادر باشد چنانکه بعضى گفته‏اند و یا مشاوره با دیگرى مثل پزشک باشد و یا اینکه هم پدر و مادر با هم مشورت کنند و هم با صاحب‏نظران مثل پزشک مشورت نمایند.(1) از این آیه استفاده مى‏شود که پدر یا مادر با همه علاقه و عاطفه‏اى که به فرزندشان دارند خداوند اجازه نمى‏دهد در امر تربیت و پرورش فرزندشان استبداد به خرج دهند بلکه باید با هم یا با دیگران مشورت کنند. و بعد از مشورت آنچه را که مصلحت است تصمیم‏گیرى نمایند.
4- سوره زمر آیه 18 مى‏فرماید: «فبشّر عبادالذین یستمعون القول فیتبعون احسنه؛ پس بندگان مرا که سخن را مى‏شنوند و نیکوترین را پیروى مى‏کنند بشارت ده.»
مرحوم علامه طباطبایى مى‏نویسد، آیه «و امرهم شورى بینهم» از نظر من نزدیک به آیه فوق مى‏باشد(2) زیرا شورا و مشورت براى رسیدن به آراء نظریه‏هاى خوب یا بهترین آراء و نظریه هاست و در این آیه هم مى‏فرماید:بندگان خدا سخن را مى‏شنوند و بهترین را انتخاب و پیروى مى‏کنند.
واژه های کلیدی: علوم اسلامی، تفسیر و علوم، قرآن تفسیر، قرآن معارف، قرآن، انسان و جامعه در قرآن ،جامعه در قرآن